Türkiye’de iş bulmak, iş yeri kurmak ne kadar zorsa emekliliğe giden yol da o kadar zor.
Emekli olduktan sonra da yaşamak zor.
Çalışma yaşamına yeni adım atmış insanların bile emeklilik hesabı yapmaya başladığı ülkedir Türkiye…
Ne zaman emekli olurum, nasıl emekli olurum, emekli olunca bugünün parasıyla elime ne geçer diye düşürmeyen çalışan yoktur.
Bunun nedeni kuşkusuz ki, sistemin kaos üzerine kurulmuş olmasıdır.
İnsanlar önünü göremiyor.
Emekli olunca başlarına ne geleceğini bilemiyor.
Sistem son derece karmaşık ve emeğin hakkını hiçe sayan haksızlıklarla dolu bir yol, emekliliğe giden yol.
Her gün emekli maaşlarını konuşmak, en yakınına bile sen ne oluyorsun diye sormak gerçekten utanç verici.
Türkiye, aynı iş yerinde çalışmış, aynı maaşla aynı prim gün sayısına sahip insanların farklı emekli maaşları aldığı bir ülkedir.
Şimdi gelin sistemi tanımaya çalışalım. Ve haksızlıkların nedenini görelim…
Türkiye’de tek tip emeklilik yok.
Çalışma biçimi, emeklilik nedeni ve tabi oldukları kanunlara göre farklı emekli grupları var.
Emekli maaşları hesaplanırken, esas alınan birinci kriter maalesef verilen emek değil.
Nerede çalıştığın, primin nasıl yatırıldığı, primi kimin yatırdığı, hangi yıl emekli olduğun gibi emek dışı faktörler, emeğin karşılığı olan maaşı belirliyor. Ki bu durum insan haklarına aykırıdır.
Türkiye’de temel olarak 3 ana emekli statüsü var.
Birincisi; 4A emeklileri, bunlar SSK’lı olanlar. İkincisi 4B emeklisi, bunlar Bağ-Kur’lu olanlar. Üçüncüsü 4C emeklisi, bunlar da Emekli Sandığı’nda olanlar.
Birinci haksızlık noktası burada başlıyor.
Özel sektörde çalıştığında, esnaf veya çiftçi olduğunda ya da devlette memur olarak çalıştığında farklı zaman ve emek veriyormuşsun gibi maaşların farklı hesaplanıyor.
Bunların dışında da farklı gruplar var.
Malulen yani iş göremez duruma düştüğü için emekli olanlar, engellilik dolayısıyla erken emekli olanlar, EYT kapsamında emekli olanlar, emekli olmamakla birlikte dul ve yetim aylığı alanlar,şeref aylığı veya vatani hizmet aylığı alanlar gibi…
Ve bunların hepsinde emekli maaşı hesapları ayrı yöntemlerle yapılıyor.
Deniyor ki, SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı artık yok SGK var… Hepsini SGK altında topladık… Oysa hala herkes, kapatıldı denilen kurumlara göre emekli ediliyor.
İşin bir garabet noktası da bu…
Aynı prim gün sayısına ve aynı maaş-ücret seviyesine sahip olmalarına karşın, emekliler neden farklı emekli maaşı alırlar?
Bu, Türkiye’de en çok tartışılan konulardan biridir.
Bunun nedeni, sosyal güvenlik sisteminin ve emekli maaş bağlama kriterlerinin yap-boz tahtasına çevrilmesidir.
Her değişiklik devletin lehine yapılmış, emekliliğe giden yol gün geçtikçe daralmıştır.
Prim gün sayısı ve emekliliğe esas alınan ücretin tutarı farklı olduğunda emekli maaşının farklı olması anlaşılır olmakla birlikte, her şeyi hatta çalıştığı kurumu bile aynı olanların emekli maaşlarının farklı olması kabul edilir gibi değil.
Peki, bu neden kaynaklanıyor?
Nedeni biraz önce belirttiğim gibi devletin emekli maaşı hesabını sık sık kendi lehine değiştirmesidir.
Türkiye’de emekli aylığı hesaplama sistemi 2000 öncesi farklıydı. 2000–2008 arası farklı, 2008 sonrası farklı.
Bu haksız uygulamalar nedeniyle aynı prim günü olan iki kişinin maaşı, sigorta başlangıç tarihine göre ciddi şekilde değişiyor.
Emekliliği hak eden kişinin emekli maaşı hesaplanırken kullanılan aylık bağlama oranı yıllar içinde düşürüldü.
Burada amaç emekliliği korumak değil, devletin daha az maaş ödemesini sağlamaktır.
“Emekliler ölseler de bu maaşları ödemekten kurtulsak” gibi bir devlet anlayışının yansımasıdır, emekli aylığı bağlama oranlarını düşürmek.
Düşünün, iki kişi aynı iş yerine aynı gün işe giriyor. İkisi de doğal olarak aynı tarihte emekliliğe hak kazanıyor. Bunlardan biri bu hakkı kazandığında örneğin 2000 öncesi emekli oluyor. Ötekisi biraz daha çalışmak istiyor. 2000 sonrası, diyelim 2009’da emekli oluyor.
9 yıl daha fazla çalışmış ve bu kadar fazla prim yatırılmış bu kişiye öncekinden daha az maaş bağlanıyor.
Neden? Çünkü bu arada iki kez emekli maaşı bağlama oranı düşürülmüş!
Bu, insan haklarına aykırı utanç verici bir durum!
Yazacak çok daha fazla haksızlık var!
Yeri geldikçe bunları da anlatacağım.
Türkiye’nin emeklileri kara budundur!
