Yarım asırlık dönemde Avrupa ülkelerine oranla genç nüfus yapısına sahip olmakla ve işgücü alanında avantajlı olmakla övünen Türkiye bu avantajını artık kaybediyor. Doğurganlık hızı riskli oranda düşüyor. 65 yaş ve üzeri nüfus 9 milyon 583 bin 59 kişiye ulaştı. Bu yaş grubunun toplam nüfus içindeki oranı ise yüzde 11’e ulaştı
Yaşlı nüfusu katlanarak artan Türkiye’de bakıma muhtaç durumda olan yaşlılar için barınma ve beslenme gibi temel ihtiyaçlarını karşılayacak olan bakım evlerinde durum ne? Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’na bağlı olan bakımevleri ve özel bakımevlerine her müracaat eden yaşlı başını sokabilecek bir yer bulabiliyor mu? Sistem nasıl işliyor?
Yaşlı nüfusun 5 milyon 217 binden fazlasını kadınlar, 4 milyon 220 binini ise erkekler oluşturuyor.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın verilerine göre 2024-2028 strateji planlamasında Resmi Huzurevleri ve Yaşlı Bakım ve Rehabilitasyon Merkezlerinde bakım hizmeti verilen yaşlı birey sayıları ve beklenen artış için son üç yıl içinde 50’şer kişilik bir artışın öngörülmesi soru işareti olan bir konu.
Strateji planında yerinde olan bir tespit varsa oda bakanlığın denetimlerinde ortaya çıkan Alzheimer gerçeğinin görmezden gelinemeyecek derecede bir sorun olması. Bu hastalıkla mücadele eden bakıma ihtiyacı olan yaşlılara yönelik huzurevi yaşlı bakım ve rehabilitasyon merkezinin bulunmaması ise sistemin açık noktalarından biri.
Türkiye’de kaç tane yaşlı bakımevi var?
Bakanlığın denetiminde faaliyet gösteren yaklaşık 240 – 270 arasında özel huzurevi ve yaşlı bakım merkezi bulunmakta. Devlet eliyle işletilen toplam huzurevi sayısı ise 425 civarındadır. Bu sayı 11 milyonun üzerinde 65 yaş üstü nüfusa sahip ülkede açığın ne denli olduğunu gözler önüne sermekte.
Huzurevleri 2024-2028 strateji planı
| 2025 | 2026 | 2027 | 2028 |
|---|---|---|---|
| 14.885 | 15.050 | 15.100 | 15.150 |
Evi olan şanslı
65 yaşına kadar bir meslek dalında çalışmış ve yaşlılık aylığı almaya hak kazanan kişiler düşük emekli maaşıyla hayatta kalma mücadelesi veriyor. Kiraların özellikle büyük şehirlerde iki emekli maaşına denk geldiği bir dönemde pek çok kişi, evi dahi olsa bakıma muhtaç olacağı günlerin duygusal baskısı altında eziliyor.
Yaşlı bakımevine nasıl başvurulur?
70 yaş ve üzeri olanlar doğrudan başvurabilir. 60 yaş ve üzeri olanlar ise hastalıklarının kısmi veya tam bağımlı olduğunu gösteren sağlık kurulu raporu varsa bakım evlerine kabul edilir.
Kendini idame ettirmek avantaj
*Huzurevine başvuran yaşlı kişi için aranan durum kişinin, yeme, içme, banyo, tuvalet ve benzeri ihtiyaçlarını yerine getirebilecek durumda olması kabulde bir avantajdır.
*Başvuranın yaşı itibariyle fiziksel bir hastalık ve demans ile benzeri zihinsel gerilemeler nedeniyle özel ilgi, bakım ve rehabilitasyona ihtiyaç duyması bir kabul sebebidir.
*Toplu alanda bulaş ile yayılacak hastalığının bulunmaması önemlidir.
*Başvurularda yaşlı kişinin ekonomik yoksunluk içinde bulunduğunun sosyal inceleme raporu ile tespit edilmiş olması gerekir.
*Yaşlı da olsa kişinin adli sicil kaydı da dikkat edilen hususlardan biridir.
*Yaşlı bakımevine başvuran kişinin gelir durumu ve mal varlığını gösterir belge örneklerini kuruluşlar isteyecektir.
* Korunması, gözetilmesi ve mahkeme kararıyla kısıtlanması gereken yaşlılar için; vasilik kararı, vesayet makamından alınacak izin veya yetki belgesi ile vasi tarafından imzalanmış dilekçe olmaz ise olmaz şartlardan biridir.
İnceleme ve kabul süreci nasıl işler?
* Yaşlı ve vasisine ait evraklar, alınarak yaşlı dosyası oluşturulur. Koşulları taşıyan yaşlı veya vasisinin adresine en yakın sosyal hizmet merkezinde görevli uzman tarafından inceleme süreci başlar.
Sosyal inceleme adı verilen süreçte belirli kriterlerin, yaşlının çevresinde yapılan gözlemler, yüz yüze görüşmeler ve başvuru evraklarında yer alan bilgiler karşılaştırılır.
Uzmanın gözlemi ve raporu
Yaşlının gözleme dayalı olarak, toplu yaşam alanlarında gösterebileceği uyum sürecine etkisi değerlendirilir. Bu amaçla; iletişim becerileri, içe dönük ya da dışa dönük tavırları, kurallara uyumluluğu, problem çözme becerileri, tepkileri ve öne çıkan özellikleri rapor edilir.
Gelir durumu önemli
Uzman incelemesinde yaşlının ve ailesinin gelir (kira, maaş, nafaka vb) durumu, aldığı sosyal veya ekonomik destekler, sigortalılık bilgisi, mal varlığı ve temel giderleri (borç, kira, nafaka, icra vb) ayrıntılı olarak not edilir.
Sağlık durumu gözlemi ve sağlaması
Sosyal güvenlik uzmanı yaşlı kişinin güncel Sağlık Kurulu Raporunda yazan tanıları ve engel durumuna bakılır. Raporlarda yazan söz konusu sağlık durumu, bireyin kendi ortamında gözlemlenir; fiziksel durumu, ruhsal ve bilişsel durumu değerlendirilir, kullandığı ilaçlar rapora da eklenir.
Aile yapısı incelenir
Yaşlının evliliği, aile yapısı ve aile içi ilişkileri, var ise çocukları ile kendisine bakan kişilerin sosyal durumları, neden bakımevine başvuru ihtiyacı ortaya çıktığı yaşlının yakın çevresi ile ilişkileri irdelenir.
Kalınan evin durumu
Yaşanılan evin niteliği kimin olduğu, kira ise bedeli, evin fiziksel özellikleri, ısınma şekli, mahallenin özellikleri detaylıca anlatılır.
Bu durumları tetkik eden uzman raporunda yaşlının bakıma ihtiyaç duyup duymadığını, hizmetten ücretli veya ücretsiz statüde yararlanıp yararlanamayacağı, kurum dışı yönlendirilebileceği gündüz bakım, aktif yaşam, evde bakım ve benzeri alternatif hizmet modelleri hakkında kanaatini dosyaya rapor olarak sunar. Rapor bir üst komisyonda değerlendirilir.
